Okyanusların derinliklerinde henüz keşfedilmemiş canlıların yaşadığına dair merakın giderek arttığı 19. yüzyılda, tuhaf görünüşlü bir figür deniz kızlarının gerçek olabileceği yönündeki tartışmaları alevlendirmişti. “Fiji Deniz Kızı” (Feejee Mermaid) adıyla tanınan ve müzelerle gezici gösterilerde sergilenen bu yaratık, insan ile deniz canlıları arasındaki kayıp halka olduğu iddiasıyla büyük ilgi gördü. Üstelik bilim dünyasının evrim teorileri üzerine yoğun tartışmalar yürüttüğü bir dönemde ortaya çıkması, eserin gizemini daha da artırdı.
Colorado Boulder Üniversitesi öğretim görevlisi Jack Daly, bu ve buna benzer örneklerin o dönemlerde sıklıkla ortaya çıktığını, biyolojik bir mucize değil dikkatle hazırlanmış bir sahtekarlık olduğunu belirtiyor. Görünüşte yarı insan yarı balık olan figür, aslında genç bir maymunun gövdesine balık kuyruğunun dikilmesiyle oluşturulmuştu. 1800’lü yıllarda ünlü gösteri organizatörü P.T. Barnum tarafından ABD’ye getirilen nesne, Barnum’ın Amerikan Müzesi’nde “Dünyanın En Büyük Merakı” sloganıyla sergilendi. Fiji Adaları’ndan geldiği öne sürülen bu tuhaf yaratık, kısa sürede meraklı kalabalıkların ilgisini çekti.
Viktorya döneminin merak konusu nasıl bir sahtekarlıktı?
Mitolojik deniz kızlarının zarif tasvirlerinden oldukça uzak olan figür, yaklaşık 90 santimetre (3 fit) uzunluğunda, kurumuş ve siyah renkli bir gövdeye sahipti. Ağzı açık halde sergilenen yaratık, kolları havaya kalkmış ve büyük bir acı içinde can vermiş gibi görünüyordu. Barnum da nesneyi bu ürkütücü görünümü üzerinden tanıtarak izleyicilerin ilgisini canlı tuttu. Gösteri dünyasının temsilcileri, insanların egzotik canlılara ve henüz keşfedilmemiş coğrafyalara duyduğu merakı ticari bir fırsata dönüştürmeyi başarmıştı.
Barnum’ın otobiyografisinde yer alan bir ayrıntı, sahtekarlığın nasıl karşılandığını da gözler önüne seriyor. Nesneyi inceleyen bir doğa bilimci, daha önce bu kadar farklı dişlere ve ellere sahip bir maymun ya da böyle yüzgeçleri bulunan bir balık görmediğini söyleyerek figürün nasıl oluşturulduğunu anlayamadığını itiraf etmişti. Buna rağmen Barnum gösteriyi sürdürdü ve geniş kitleleri kandırmayı başardı.
Günümüzde bilim insanlarının yaptığı incelemeler ve ayrıntılı taramalar ise Fiji deniz kızı olarak sergilenen bu tür örneklerin gerçek canlılar olmadığını ortaya koyuyor. Söz konusu figürler, balık, maymun ve sürüngenlere ait parçaların bir araya getirilmesiyle hazırlanan yapay gösteri nesnelerinden ibaret.
